Στις 14 Απριλίου 2024, δεύτερη μέρα μιας δυιμερίδας στην Πάρο, ο δρ Χρήστος Γαμβρούδης μίλησε σε παριανό κοινό και υποσχέθηκε ένα υποδειγματικό μέλλον για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Το συνέδριο διοργάνωναν παριανοί σύλλογοι, η ΔΕΥΑΠ και οι ξενοδόχοι Πάρου και Αντιπάρου, και ο τίτλος του ήταν «Στρατηγικές μετάβασης προς ένα διαφορετικό αναπτυξιακό πρότυπο για την Πάρο και τις Κυκλάδες». Ως γενικός διευθυντής του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, του φορέα που τρία χρόνια νωρίτερα είχε πάρει τον ΧΥΤΑ του νησιού από τα χέρια του Δήμου, ήταν ο άνθρωπος που ήξερε τι είχε σχεδιαστεί.

Αυτές οι είκοσι εννέα διαφάνειες παραμένουν η πληρέστερη δημόσια καταγραφή του τι σκόπευε να κάνει εδώ ο ΦΟΔΣΑ, και σχεδόν όλες αφορούσαν το να μην θάβονται τα πράγματα. Πρόληψη. Κυκλική οικονομία. Χωριστή συλλογή με κάθε κάδο να ταυτοποιεί το νοικοκυριό που τον χρησιμοποιεί. Καφέ κάδοι για τα οργανικά. Τριάντα πέντε χιλιάδες κομποστοποιητές. Η Τήλος στο ενενήντα τρία τοις εκατό (το ποσοστό των απορριμμάτων της που ανακυκλώνονται ή κομποστοποιούνται αντί να θάβονται). Μια εφαρμογή κινητού στη Ρόδο (ο κάτοικος ζητά δωρεάν παραλαβή από την πόρτα του για παλιές συσκευές, ρούχα, τηγανέλαια ή μπαταρίες, και παρακολουθεί το βανάκι να έρχεται). Χίλιοι πεντακόσιοι μαθητές εκπαιδευμένοι. Η ταφή εμφανίστηκε δύο φορές μέσα σε δεκαέξι λεπτά: μία ως η αποτυχία που πρέπει να διορθωθεί, «σήμερα θάβουμε περισσότερο από το 90% των παραγόμενων αποβλήτων μας», και μία ως το μοναδικό έργο για την Πάρο σε εκείνες τις διαφάνειες που είχε ημερομηνία: μια Β΄ φάση για τον ΧΥΤΑ, ένα νέο κύτταρο για να θάβονται περισσότερα.

Είκοσι εννέα μήνες μετά, αυτό το κύτταρο είναι το μόνο πράγμα από όλες εκείνες τις διαφάνειες που έχει φτάσει σε εργολαβική σύμβαση.

Αυτό το άρθρο αφορά το τι απέγιναν τα υπόλοιπα, και τι κατασκευάζεται στη θέση τους. Τα δύο συνδέονται, και η σύνδεση δεν είναι η ανικανότητα. Κάθε έργο που θα μείωνε τα σύμμεικτα απορρίμματα των παριανών νοικοκυριών απέτυχε, αποχρηματοδοτήθηκε ή δεν δημοπρατήθηκε ποτέ. Παράλληλα, η Πάρος συμπεριλαμβάνεται σε μια παραχώρηση εικοσιεπτά ετών, αξίας 194,92 εκατομμυρίων ευρώ, που βρίσκεται ακόμη σε διαγωνιστική διαδικασία. Όπως έχει σχεδιαστεί, ο ανάδοχος θα πληρώνεται ανάλογα με την ποσότητα των απορριμμάτων που διαχειρίζεται και θα δικαιούται να πουλά το καύσιμο υπόλειμμα. Και τα δύο αυτά έσοδα αυξάνονται όταν τα απορρίμματα φτάνουν σύμμεικτα.

Κανείς δεν χρειάζεται να παραβεί κανόνα για να λειτουργήσει αυτό. Τα κίνητρα το κάνουν μόνα τους.

Στις 28 Ιουλίου 2026 ο ΧΥΤΑ στον Άγιο Χαράλαμπο πήρε φωτιά και έκαψε πάνω από 10.000 στρέμματα του νησιού. Στις 3 Αυγούστου το κράτος κήρυξε την Πάρο σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης πολιτικής προστασίας, μετά από αίτημα του Δήμου, επικαλούμενο επικίνδυνη ρύπανση. Ο δήμαρχος Κώστας Μπιζάς είχε συλληφθεί στις 29 Ιουλίου, ενώ η φωτιά ακόμα έκαιγε. Έχει χαρακτηρίσει τη σύλληψη άδικη. Και η Αντίπαρος, που δεν έχει δικό της ΧΥΤΑ και στέλνει τα πάντα στην ίδια εγκατάσταση, είπε στους κατοίκους της να σταματήσουν να χρησιμοποιούν τους κάδους την επομένη της πυρκαγιάς, και από τον Αύγουστο βρίσκεται σε δική της κατάσταση έκτακτης ανάγκης, για τον ίδιο λόγο, με ισχύ ως τις 10 Νοεμβρίου.

Τα δικαστήρια θα κρίνουν ποιος ευθύνεται για το ξέσπασμα της φωτιάς, και η ποινική διαδικασία τρέχει. Το μακροπρόθεσμο ερώτημα είναι αυτό που κανένα δικαστήριο δεν πρόκειται να απαντήσει: πώς ένα νησί δεκαπέντε περίπου χιλιάδων ανθρώπων έπαψε να αποφασίζει τι γίνεται με τα δικά του σκουπίδια, και τι αποφασίζεται τώρα γι' αυτό;

Η χρονιά που το νησί έπαψε να αποφασίζει

Για χρόνια τον ΧΥΤΑ τον διαχειριζόταν ο ΣΥΔΙΣΑΠΑ, ένας τοπικός σύνδεσμος δύο δήμων, Πάρου και Αντιπάρου. Η λειτουργία ήταν απλοϊκή, αλλά εξασφάλιζε εκπτώσεις βγάζοντας τις συμβάσεις σε ανοιχτούς διαγωνισμούς, 10 έως 25 τοις εκατό. Όσοι τον διοικούσαν ζούσαν στα νησιά που εξυπηρετούσε. Και μετά, το 2021, αυτό άλλαξε.

Στις 26 Μαρτίου 2021 ένα υποχρεωτικό πρωτόκολλο παράδοσης μεταβίβασε τον ΧΥΤΑ και την περιουσία του ΣΥΔΙΣΑΠΑ στον ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, τον περιφερειακό φορέα που καλύπτει τα πάντα από εδώ ως τη Ρόδο, βγάζοντας τις αποφάσεις για τα απορρίμματα του νησιού από τα τοπικά χέρια. Το υπέγραψε ο δήμαρχος Μάρκος Κωβαίος για τον Δήμο, ο Γεώργιος Χατζημάρκος για τον ΦΟΔΣΑ. Μαζί πήγε και ταμειακό υπόλοιπο 159.091,35 ευρώ. Το δημοτικό συμβούλιο είπε αργότερα ότι δεν του αποδόθηκε ποτέ λογαριασμός για τα χρήματα αυτά.

Το κέντρο των αποφάσεων μεταφέρθηκε σε μια γενική συνέλευση μετόχων, όπου το μικρό μερίδιο της Πάρου την αφήνει σχεδόν χωρίς λόγο. Ο ΦΟΔΣΑ είναι ανώνυμη εταιρεία. Η Περιφέρεια ελέγχει το 40 τοις εκατό· οι δήμοι-μέλη μοιράζονται το υπόλοιπο 60. Πάρος και Αντίπαρος μαζί κατέχουν περίπου το 3,8 τοις εκατό των ψήφων. Η τιμολόγηση και η ετήσια εισφορά κάθε δήμου καθορίζονται στη Γενική Συνέλευση. Την προεδρεύει ο περιφερειάρχης. Το 2022 το δημοτικό συμβούλιο της Πάρου καταψήφισε την τιμολογιακή πολιτική του ΦΟΔΣΑ, επιφυλασσόμενο να ζητήσει νόμιμη έξοδο. Δεν προέκυψε τίποτα, και ποτέ δεν επρόκειτο να προκύψει.

Με 3,8 τοις εκατό δεν διαπραγματεύεσαι. Σου ανακοινώνουν.

Το κόστος ανέβηκε αμέσως. Η ίδια η τεχνική υπηρεσία του Δήμου κατέγραψε ότι η λειτουργία του ΧΥΤΑ πήγε από 280.000 ευρώ το 2020, την τελευταία πλήρη χρονιά του ΣΥΔΙΣΑΠΑ, σε προϋπολογισμένα 984.000 ευρώ για το 2023: τριάμισι φορές πάνω μέσα σε τρία χρόνια.

Μέρος αυτής της αύξησης δεν είναι ευθύνη του ΦΟΔΣΑ. Ο νόμος επιβάλλει σε κάθε τόνο που θάβεται ένα εθνικό τέλος ταφής, που εισπράττει ο ΦΟΔΣΑ και αποδίδει στον ΕΟΑΝ [1]. Ξεκίνησε στα 20 ευρώ ανά τόνο το 2022, άρα απουσιάζει από τη βάση των 280.000, και θα είχε πέσει και στον ΣΥΔΙΣΑΠΑ. Από την 1η Ιανουαρίου 2026 το τέλος είναι 45 ευρώ ανά τόνο, και από την 1η Ιανουαρίου 2027 γίνεται 55 και μένει εκεί.

Το τέλος υπάρχει για να κάνει την ταφή αρκετά ακριβή ώστε να συμφέρει να θάβεις λιγότερα. Αυτή η λογική προϋποθέτει να υπάρχει αλλού να πάνε τα απορρίμματα. Στην Πάρο δεν υπάρχει πουθενά, οπότε το τέλος φτάνει ως κόστος και τίποτε άλλο — και περνάει στα νοικοκυριά μέσω δημοτικών τελών που υπολογίζονται σε τετραγωνικά μέτρα ακινήτου, όχι σε απορρίμματα.

Είτε ένα νοικοκυριό χωρίζει τα πάντα είτε δεν χωρίζει τίποτα, ο λογαριασμός είναι ο ίδιος. Η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" εφαρμόζεται εδώ μόνο ανάμεσα στους θεσμούς, όχι στο νοικοκυριό.

Δεν ήταν πάντα έτσι σχεδιασμένο. Το σχέδιο σύμβασης που ενέκρινε το διοικητικό συμβούλιο του ΦΟΔΣΑ για την Πάρο τον Μάρτιο του 2021 δέσμευε τον ΦΟΔΣΑ να χορηγεί στον Δήμο κάρτες ανακύκλωσης «με στόχο την εφαρμογή κινήτρων και αντικινήτρων στους πολίτες», και ονόμαζε το σύστημα που είχε κατά νου: «Σύστημα Πληρώνω Όσο Πετάω». Αυτή η σύμβαση δεν υπογράφηκε ποτέ, και το τι απέγινε είναι το πρώτο θέμα της επόμενης ενότητας.

Ό,τι θα σήμαινε λιγότερα σύμμεικτα

Υπάρχουν έξι τρόποι να μειώσει ένα νησί την ποσότητα των σύμμεικτων απορριμμάτων που παράγει: να μην τα παράγει εξαρχής (νοικοκυριά και επιχειρήσεις), να τα διαχωρίζει στην πηγή (νοικοκυριά), να συλλέγει χωριστά τα ρεύματα αποβλήτων (δήμος), να κομποστοποιεί το οργανικό κλάσμα (ΦΟΔΣΑ), να δέχεται σε σημεία παράδοσης όσα οι κάτοικοι φέρνουν ήδη χωρισμένα (δήμος) και να διαλέγει τα ανακυκλώσιμα ανά υλικό, ώστε να αξιοποιηθούν (ΦΟΔΣΑ). Από το 2021 και μετά η Πάρος είχε χρηματοδοτημένο έργο για καθέναν από αυτούς. Σήμερα κανένα δεν λειτουργεί. Χωριστά, το καθένα μοιάζει με συνηθισμένη διοικητική αποτυχία. Όλα μαζί περιγράφουν την αφαίρεση μιας εναλλακτικής λύσης.

Το δίκτυο ανακύκλωσης από το οποίο έμεινε έξω. Παρακάτω σε εκείνη την παρουσίαση του Απριλίου 2024 ήρθε μια διαφάνεια για τα χρήματα. Ο ΦΟΔΣΑ επρόκειτο να δαπανήσει 40.242.091,43 ευρώ για υποδομές χωριστής συλλογής σε όλο το Νότιο Αιγαίο: επτακόσιες εβδομήντα μία γωνιές ανακύκλωσης, καθεμία τους με ταυτοποίηση του νοικοκυριού που τη χρησιμοποιεί. Τριάντα οχήματα συλλογής και εκπαίδευσης. Δεκατέσσερις κινητές μονάδες επαναχρησιμοποίησης. Δεκαοκτώ φορτηγά τύπου hook-lift. Εκατόν εξήντα τρεις κάδοι. Μία κεντρική ψηφιακή πλατφόρμα για να παρακολουθεί το σύνολο και να επιβραβεύει τα νοικοκυριά που το κάνουν να δουλεύει. Η διαφάνεια εξηγούσε πού θα πήγαιναν όλα, δήμο προς δήμο. Και μετά, σε παρένθεση, πρόσθετε: (εκτός Πάρου & Νάξου).

Εκτός Πάρου και Νάξου.

Η Νάξος δεν ήταν ποτέ μέσα. Η Πάρος ήταν. Τρία χρόνια πριν μπει εκείνη η διαφάνεια στην οθόνη, στις 24 Μαρτίου 2021, το ίδιο το διοικητικό συμβούλιο του ΦΟΔΣΑ είχε περάσει τριάντα δύο δήμους έναν προς έναν και είχε εγκρίνει, ως θέμα τριάντα τέσσερα της ημερήσιας διάταξης, σχέδιο προγραμματικής σύμβασης με τον Δήμο Πάρου για να κατασκευαστεί ακριβώς αυτό το δίκτυο εδώ. Το σχέδιο είχε διάρκεια δέκα ετών, με δυνατότητα παράτασης άλλων δέκα: ο ΦΟΔΣΑ θα έκανε τον διαγωνισμό, θα αγόραζε τον εξοπλισμό και θα τον παραχωρούσε δωρεάν· ο Δήμος θα τον εγκαθιστούσε, θα τον στελέχωνε, θα τον τροφοδοτούσε με καύσιμα, θα τον συντηρούσε και θα τροποποιούσε τον Κανονισμό Καθαριότητάς του για να ταιριάξει. Δύο μέρες αργότερα ο Κωβαίος υπέγραφε την υποχρεωτική παράδοση του ΧΥΤΑ.

Η σύμβαση για το δίκτυο, όμως, δεν υπογράφηκε ποτέ, και η Πάρος έμεινε εκτός. Περίπου είκοσι άλλοι δήμοι, μεταξύ των οποίων και η Αντίπαρος, ενέκριναν τη δική τους εκείνη την άνοιξη. Αυτό που είπε ο Γαμβρούδης στην αίθουσα το 2024 ήταν μία πρόταση: «Δυστυχώς, η Πάρος και η Νάξος ήταν δύο νησιά που δεν θέλανε να συμμετέχουν σε αυτή τη δράση.» Πρόσθεσε ότι ήλπιζε να συζητήσει την ένταξη «με τη νέα δημοτική αρχή», που είχε αναλάβει δεκαπέντε εβδομάδες νωρίτερα.

Σύμφωνα με τον δήμαρχο, αυτή η συζήτηση δεν έγινε ποτέ. Ο Κώστας Μπιζάς μάς είπε τηλεφωνικά στις 17 Σεπτεμβρίου 2026 ότι ο ΦΟΔΣΑ δεν επικοινώνησε ποτέ μαζί του για την ένταξη της Πάρου στο δίκτυο γωνιών ανακύκλωσης, και ότι σχεδόν τίποτα από τα έργα που ανακοινώθηκαν εκείνη τη μέρα δεν έχει υλοποιηθεί.

Τα ίδια τα έγγραφα του ΦΟΔΣΑ τον επιβεβαιώνουν για το δίκτυο. Τον Οκτώβριο του 2022 το περιφερειακό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων το περιέγραφε ακόμη ως πρόταση που είχε κατατεθεί για χρηματοδότηση. Τον Φεβρουάριο του 2026 το σχέδιο του ΦΟΔΣΑ για τη χωριστή συλλογή κατέγραφε ότι στην Περιφέρεια «δεν έχει αναπτυχθεί ακόμα επαρκές δίκτυο» γωνιών ανακύκλωσης, ότι δεν υπάρχει πουθενά στην Περιφέρεια όχημα για να τις αδειάζει, και απαριθμούσε τις γωνιές που λειτουργούν ή είναι δρομολογημένες. Είναι τρεις, όλες στην Αντίπαρο. Από τις επτακόσιες εβδομήντα μία, τρεις. Το ίδιο σχέδιο ζητά τώρα ξανά περίπου 40 εκατομμύρια ευρώ, για ένα νέο πρόγραμμα χωριστής συλλογής.

Ρωτήσαμε τον Κωβαίο γιατί η Πάρος δεν υπέγραψε, και δεν απάντησε. Δεν το περιμένουμε. Ηγείται της αντιπολίτευσης στην Πάρο, και όταν τα απορρίμματα του νησιού έγιναν δημόσια αντιπαράθεση μετά τη φωτιά, τη χρησιμοποίησε εναντίον του δημάρχου και όχι εναντίον της Περιφέρειας — μια απάντηση στο ερώτημά μας θα απαιτούσε να ασκήσει κριτική και στον ΦΟΔΣΑ και στον περιφερειάρχη.

Το πακέτο των οργανικών που εξαφανίστηκε. Ό,τι κι αν συνέβη τον Μάρτιο του 2021, δεν ήταν άρνηση της διαλογής στην πηγή. Τρεις μήνες αργότερα, στις 23 Ιουνίου, η Οικονομική Επιτροπή του Δήμου, με πρόεδρο τον Κωβαίο, ψήφισε ομόφωνα να υποβάλει αίτηση στο ίδιο ευρωπαϊκό επιχειρησιακό πρόγραμμα για το άλλο μισό της διαλογής στην πηγή: Σταθμό Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων περίπου 1.680.000 ευρώ, δίκτυο χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων Πάρου και Αντιπάρου 637.454,61 ευρώ, και 165.000 ευρώ για την αγορά γης για μονάδα κομποστοποίησης. Καφέ κάδοι, απορριμματοφόρα, φορτηγό για τα πράσινα. Η απόφαση δεν παρακάμπτει τον ΦΟΔΣΑ: εγκρίνει τον ΦΟΔΣΑ να υποβάλει το σύνολο της πράξης, με τον Δήμο τελικό δικαιούχο για τα τρία υποέργα που ήταν δικά του, και καταγράφει ότι ο ΦΟΔΣΑ θα υπέβαλλε τα υπόλοιπα: την επέκταση του ΧΥΤΑ, και τη μονάδα κομποστοποίησης στην οποία θα πήγαιναν τα οργανικά — μονάδα που είχε ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση και της οποίας η οριστική μελέτη βρισκόταν στο τελικό στάδιο.

Τον Νοέμβριο του 2021 ο Δήμος αγόρασε τη γη, 13.766 τ.μ. δίπλα στον ΧΥΤΑ στον Άγιο Χαράλαμπο, με δικά του χρήματα. Τα 165.000 ευρώ προορίζονταν να του τα επιστρέψουν: η απόφαση του Ιουνίου καταγράφει ότι η αγορά ήταν ήδη σε εξέλιξη και ότι η Πάρος ζητούσε από το πρόγραμμα να τη χρηματοδοτήσει. Τον Δεκέμβριο του 2023 το κράτος εξέδωσε διαπιστωτική πράξη που παραχωρούσε τη χρήση του αγροτεμαχίου στον ΦΟΔΣΑ, δημοσιευμένη στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, με ρητή αιτιολογία ότι ο Δήμος το είχε αγοράσει με ίδιους πόρους. Δέκα μέρες αργότερα, και δεκαέξι μέρες πριν παραδώσει την εξουσία, το συμβούλιο του Κωβαίου έβαλε το θέμα εκτός ημερήσιας διάταξης ως κατεπείγον και ψήφισε ομόφωνα να αναθέσει στον νομικό σύμβουλο του Δήμου να διερευνήσει προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας και να εισηγηθεί στην Οικονομική Επιτροπή — η οποία, όταν ήρθε η ώρα της εισήγησης, ανήκε στην επόμενη δημοτική αρχή.

Ο Σταθμός Μεταφόρτωσης και το δίκτυο βιοαποβλήτων των 637.454,61 ευρώ δεν αφήνουν κανένα άλλο ίχνος στο δημόσιο αρχείο. Από όλα όσα ψήφισε ομόφωνα εκείνη η επιτροπή εκείνο το πρωί, το μόνο που υπάρχει σήμερα είναι ένα χωράφι δίπλα στον ΧΥΤΑ.

Η μονάδα κομποστοποίησης που παραμένει χαρτιά. Αυτή η μονάδα, η ΜΕΒΑ [2], έχει δυναμικότητα 1.500 τόνων βιοαποβλήτων τον χρόνο και είναι περιβαλλοντικά αδειοδοτημένη από το 2021. Τον Απρίλιο του 2024 ο Γαμβρούδης περιέγραψε την κατάστασή της με δύο λέξεις: «Προς Δημοπράτηση». Χρηματοδοτημένη, έτοιμη να βγει σε διαγωνισμό. Πέντε χρόνια μετά την αδειοδότησή της, ακόμη δεν έχει δημοπρατηθεί. Αυτό που έχει είναι μια προμελέτη 29.500 ευρώ και μια σύμβαση συμβούλου 17.820 ευρώ — 47.300 ευρώ σε χαρτιά. Την ίδια περίοδο, η πλευρά της ταφής του ίδιου προγράμματος έφτασε σε υπογεγραμμένη εργολαβική σύμβαση 7.114.893,56 ευρώ και σε εξαετή δέσμευση λειτουργίας.

Το να γίνουν και τα δύο μαζί είναι εφικτό. Η Μήλος, μικρότερο νησί, υπέγραψε τον Ιανουάριο του 2023 μία σύμβαση 3 εκατομμυρίων ευρώ που κάλυπτε και τον ΧΥΤΑ της και τη μονάδα κομποστοποίησής της.

Τα Πράσινα Σημεία που αποχρηματοδοτήθηκαν. Τον Ιούνιο του 2022 το κράτος ενέκρινε 1,99 εκατομμύρια ευρώ για δύο κέντρα ανακύκλωσης γειτονιάς, στην Παροικιά και στη Νάουσα, όπου οι κάτοικοι θα έφερναν χαρτί, γυαλί, μέταλλα, συσκευασίες, υφάσματα, μικρές ηλεκτρικές συσκευές, μπαταρίες και απόβλητα κήπου ήδη χωρισμένα από το σπίτι. Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2023. Η έγκριση για να προχωρήσει πήρε δεκαπέντε μήνες, ως τον Μάρτιο του 2025. Η σύμβαση που υπογράφηκε τον Απρίλιο κάλυπτε μόνο τα κτίρια, περίπου 954.000 ευρώ· ο εξοπλισμός που χρειάζονταν για να λειτουργήσουν ήταν δεύτερη φάση περίπου 756.000 ευρώ, που δεν έφτασε ποτέ σε διαγωνισμό. Η κατασκευή ξεκίνησε στη Νάουσα τον Ιούλιο του 2025. Στην Παροικιά δεν ξεκίνησε ποτέ. Μετά το κράτος σταμάτησε να πληρώνει: η πέμπτη δόση, περίπου 287.000 ευρώ, δεν ήρθε, οι εργασίες πάγωσαν, και ο Δήμος έβαλε περίπου 338.000 ευρώ δικά του για να μη σταματήσει το έργο. Παρ' όλα αυτά ο ανάδοχος υπέβαλε επίσημη διαμαρτυρία. Στις 17 Δεκεμβρίου 2025 ολόκληρο το έργο, κτίρια και εξοπλισμός, αφαιρέθηκε από το χρηματοδοτικό του πρόγραμμα. Νέα πρόσκληση υποσχέθηκε μέσα σε δεκαπέντε μέρες. Σχεδόν δέκα μήνες μετά, καμία πρόσκληση δεν έχει βγει. Ο δήμαρχος έγραψε σε υπουργό τον Μάιο και στον πρωθυπουργό τον Αύγουστο. Καμία από τις δύο επιστολές δεν απαντήθηκε. Το σχέδιο του ΦΟΔΣΑ για τη χωριστή συλλογή, τον Φεβρουάριο του 2026, εξακολουθούσε να μετρά τα δύο Πράσινα Σημεία ως δρομολογημένα. Όταν το υπουργείο το εξέτασε τον Μάρτιο, ζήτησε να συμπεριληφθούν ξανά.

Οι κομποστοποιητές που είναι στεγνωτήρια. Ένα σκέλος της υπόσχεσης για την κομποστοποίηση τηρήθηκε, και αξίζει να ειπωθεί καθαρά, γιατί είναι το μόνο. Σύμφωνα με την παρουσίαση, στην Πάρο αναλογούσαν 533 μικροί ηλεκτρικοί κομποστοποιητές και 1.253 κάδοι οικιακής κομποστοποίησης 300 λίτρων, και ο Γαμβρούδης δήλωσε στην αίθουσα ότι ελπίζει οι κάτοικοι να τους έχουν παραλάβει έως το τέλος της χρονιάς. Ο ΦΟΔΣΑ ξεκίνησε την υποβολή αιτήσεων δέκα μήνες αργότερα, στις 31 Οκτωβρίου 2025. Στις 22 Απριλίου 2026 ανακοίνωσε ότι όσοι είχαν ήδη δηλώσει έπρεπε να δηλώσουν ξανά, και πέντε μέρες αργότερα έφερε τις συσκευές στο νησί. Στα σημεία διανομής κανείς δεν έλεγξε κατάσταση δικαιούχων· σε εμάς έδωσαν δύο χωρίς να ρωτήσουν καν αν είχαμε δηλώσει.

Οι μικρές συσκευές δεν είναι κομποστοποιητές. Είναι αφυδατωτές ισχύος 600 W, που χρειάζονται επτά ώρες για να μετατρέψουν δύο λίτρα υπολειμμάτων κουζίνας σε ξηρό τρίμμα. Αυτό δεν είναι το «λίπασμα» για τις γλάστρες που υποσχέθηκαν στην αίθουσα. Ένα νοικοκυριό που χρησιμοποιεί τη συσκευή σωστά θα καταναλώσει μερικές εκατοντάδες κιλοβατώρες τον χρόνο και θα τις πληρώσει όλες, ενώ τα τέλη καθαριότητας θα εξακολουθούν να υπολογίζονται με βάση τα τετραγωνικά μέτρα και δεν θα μειωθούν. Ας υποθέσουμε, γενναιόδωρα, ότι οι μισές από τις 1.786 μονάδες χρησιμοποιούνται κάθε εβδομάδα. Όλες μαζί θα κρατούσαν εκτός ΧΥΤΑ περίπου το 4% των οργανικών απορριμμάτων του νησιού, δηλαδή λιγότερο από το 2% του συνόλου όσων πετάει η Πάρος.

Και το ΚΔΑΥ που έκλεισε. Τον Απρίλιο του 2025 ο ΦΟΔΣΑ προκήρυξε για πρώτη φορά από τότε που άνοιξε το ΚΔΑΥ το 2015, ανοικτό διαγωνισμό για τη σύμβαση ανακύκλωσης του νησιού, με προϋπολογισμό 294.060 ευρώ. Κατέθεσαν προσφορά δύο εταιρείες και αποκλείστηκαν και οι δύο κατόπιν προσφυγής. Η ΕΑΔΗΣΥ [3] βρήκε τρεις χωριστούς λόγους για να απορρίψει την τεχνική προσφορά της WATT: έλειπε από τη γραμμή διαλογής ο μαγνήτης που απαιτεί ο νόμος, δεν υπήρχε τεκμηρίωση για τα επίπεδα προσμείξεων, και έλειπε ολόκληρο το κεφάλαιο υγείας και ασφάλειας, κάτι που η Αρχή έκρινε ότι δεν επιδέχεται συμπλήρωση μετά την υποβολή.

Στις 17 Νοεμβρίου 2025, χωρίς καμία έγκυρη προσφορά να στέκεται, το διοικητικό συμβούλιο του ΦΟΔΣΑ ακύρωσε ολόκληρο τον διαγωνισμό. Κανένας ανάδοχος. Καμία επαναπροκήρυξη έκτοτε.

Από εκείνη τη μέρα το νησί δεν είχε νόμιμα συμβεβλημένο διαχειριστή για τα ανακυκλώσιμά του. Όταν η WATT ανακοίνωσε τον Μάρτιο του 2026 ότι σταματά τη διαχείριση του ΚΔΑΥ, γράφοντας στον Δήμο και στην ΕΕΑΑ[4] ότι η συνεργασία είχε γίνει «οικονομικά ασύμφορη», απλώς τυποποίησε κάτι που ίσχυε ήδη τέσσερις μήνες. Σε δημόσια απάντησή της στις 20 Αυγούστου, η WATT δήλωσε ότι ο δήμαρχος και οι αρμόδιες αρχές γνώριζαν από τις αρχές του 2024 την πρόθεσή της να αποχωρήσει, και ότι στο μεταξύ είχε απορροφήσει ζημιές άνω των 300.000 ευρώ. Παρ' όλα αυτά κατέθεσε προσφορά για τη σύμβαση τον Απρίλιο του 2025, πάνω από έναν χρόνο μετά την ημερομηνία που η ίδια δίνει· μια εταιρεία που ψάχνει τρόπο να φύγει δεν διαγωνίζεται συνήθως για να μείνει. Ερωτηθείς ξανά για το κλείσιμο τον Σεπτέμβριο του 2026, ο Θανάσης Κατρής, διευθύνων σύμβουλος της WATT Α.Ε., είπε ότι ο διαγωνισμός «δεν ολοκληρώθηκε, καθώς η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων έκανε δεκτή την προσφυγή διαγωνιζομένου». Πράγματι, και η προσφυγή που έκανε δεκτή ήταν ότι η ίδια η προσφορά της WATT δεν πληρούσε τρεις υποχρεωτικές απαιτήσεις.

Το ΚΔΑΥ σταμάτησε στις 30 Απριλίου 2026. Χρειάστηκαν έντεκα εβδομάδες για να υπογραφεί αντικαταστάτρια συμφωνία με την ΕΕΑΑ [4], που επιτρέπει να στέλνονται τα ανακυκλώσιμα του νησιού σε εργοστάσιο στην Αττική. Αυτό έγινε οκτώ μέρες πριν τη φωτιά. Για εκείνες τις έντεκα εβδομάδες, ό,τι χώριζαν οι Παριανοί δεν είχε πουθενά νόμιμα να πάει, και στοιβαζόταν μέσα στον ΧΥΤΑ.

Σε αυτή τη στοίβα ξεκίνησε η φωτιά.

Η λύση που αντικατέστησε το ΚΔΑΥ δεν είναι φθηνή, και την πληρώνει το νησί. Ο δήμαρχος είπε στο δημοτικό συμβούλιο τον Σεπτέμβριο ότι η μεταφορά του μπλε κάδου στην Αττική κοστίζει πλέον περίπου 600.000 ευρώ τον χρόνο. Τα χρήματα αυτά βγαίνουν από τα ίδια ανταποδοτικά τέλη που πληρώνουν όλα τα υπόλοιπα. Από έναν δημοτικό προϋπολογισμό περίπου 35 εκατομμυρίων, τα 10 εκατομμύρια περίπου είναι ανταποδοτικά, και από αυτά πληρώνονται όλα: οι υπάλληλοι, οι εργολαβίες με ιδιώτες για την αποκομιδή, τα ανακυκλώσιμα και η ετήσια εισφορά του Δήμου στον ΦΟΔΣΑ για τον ΧΥΤΑ. Όταν η εκπομπή «Φάσμα» της ΕΡΤ τον ρώτησε στις 22 Σεπτεμβρίου αν το κόστος θα μετακυλιστεί στα δημοτικά τέλη, ο δήμαρχος απάντησε «Προφανώς»: η καθαριότητα είναι ανταποδοτική, είναι υποχρεωτικό. Έτσι, περίπου ένα στα δεκαέξι ευρώ του προϋπολογισμού καθαριότητας του νησιού πηγαίνει πλέον στο να φορτώνονται σε πλοίο ανακυκλώσιμα χωρίς διαλογή. Κάθε τέτοιο ευρώ είτε αφαιρείται από την αποκομιδή των απορριμμάτων του νησιού είτε προστίθεται στον λογαριασμό κάθε νοικοκυριού.

Έξι έργα. Πρόληψη, διαλογή στην πόρτα, χωριστή συλλογή, κομποστοποίηση, σημεία παράδοσης, διαλογή υλικών. Καθένα τους χρηματοδοτημένο κάποια στιγμή από το 2021 και μετά. Κανένα τους σε λειτουργία σήμερα.

Εξήντα τρεις συμβάσεις

Αυτό που λειτουργούσε, σε όλο αυτό το διάστημα, ήταν η τρύπα στο έδαφος.

Από τα μέσα του 2022 ως τουλάχιστον τις 29 Απριλίου 2026 ο ΧΥΤΑ λειτουργούσε με διαδοχικές απευθείας αναθέσεις. Όλες πήγαν στη WATT Α.Ε. Κανένας ανταγωνιστικός διαγωνισμός. Καθεμία διαρκούσε έναν με δύο μήνες και ήταν ίση ή λίγο κάτω από 30.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, το όριο πάνω από το οποίο ο διαγωνισμός γίνεται υποχρεωτικός. Από τις 63 συμβάσεις που εξέδωσε ο ΦΟΔΣΑ για τον χώρο από το 2022, η Καθημερινή βρήκε ότι οι 61 δόθηκαν σε έναν και μόνο προσκεκλημένο. Κάθε ανάθεση υπογράφηκε από τον Γεώργιο Χατζημάρκο ως πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του ΦΟΔΣΑ. Είναι επίσης ο εκλεγμένος περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου, επικεφαλής της Περιφέρειας που κατέχει το 40 τοις εκατό του φορέα που κάνει τις αναθέσεις.

Τυπικά κάθε ανάθεση ήταν νόμιμη. Το να σπας μια συνεχή ανάγκη σε μηνιαίες συμβάσεις που μένουν κάτω από το όριο είναι τυπική συμμόρφωση. Χωρίς ανταγωνισμό όμως δεν υπάρχουν εκπτώσεις, και τα νούμερα το δείχνουν: εκεί που οι ανοιχτοί διαγωνισμοί του ΣΥΔΙΣΑΠΑ εξασφάλιζαν 10 έως 25 τοις εκατό, αυτές οι μηνιαίες αναθέσεις εξασφάλισαν σχεδόν τίποτα.

Κανείς δεν χρειαζόταν την εκ των υστέρων γνώση για να δει τον χώρο να καταρρέει. Τον Οκτώβριο του 2022 ο ίδιος ο Γαμβρούδης χαρακτήρισε τον ΧΥΤΑ της Πάρου «ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να σκάσει στα χέρια μας». Η συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου εκείνη τη χρονιά κατέγραψε τον τοίχο αντιστήριξης ένα βήμα πριν την κατάρρευση, με σκουπίδια να παρασύρονται στα γύρω χωράφια. Τον Απρίλιο του 2024 ο ΦΟΔΣΑ περιέγραφε το κύριο κύτταρο ως «το παλιό κορεσμένο κύτταρο», και αυτό που είχε βιαστικά φτιάξει δίπλα του ως «ένα μεταβατικό μικρό κύτταρο», φτιαγμένο «για να καλύψουμε τις τωρινές ανάγκες». Μια ενδιάμεση λύση. Στην ίδια παρουσίαση, ανάμεσα στα ορόσημα που ο ΦΟΔΣΑ έλεγε ότι πέτυχε, βρίσκεται και αυτό: «Καθορισμός αυστηρού ελέγχου, κανόνων και πρωτοκόλλων διαδικασιών στις εγκαταστάσεις μας».

Στις 4 Μαρτίου 2026, με την ξηρή περίοδο να πλησιάζει και τα σκουπίδια να συσσωρεύονται γύρω από τον χώρο, ο ΦΟΔΣΑ υπέγραψε χωριστή απευθείας ανάθεση 25.000 ευρώ για να τα καθαρίσει, επικαλούμενος τον κίνδυνο πυρκαγιάς. Δέκα εργάτες, δέκα μέρες. Λιγότερο από πέντε μήνες αργότερα, ο χώρος κάηκε.

Πέντε εβδομάδες πριν καεί, στις 22 Ιουνίου 2026, ο ΦΟΔΣΑ, η Περιφέρεια και η WATT υπέγραψαν τη σύμβαση των 7.114.893,56 ευρώ για τη Β΄ φάση του ΧΥΤΑ. Αυτή βγήκε σε ανοιχτό διεθνή διαγωνισμό. Κατέθεσε προσφορά μία εταιρεία. Η έκπτωση ήταν 1 τοις εκατό.

Τα έξι χρόνια λειτουργίας που δεσμεύει δεν ξεκινούσαν όταν θα τελείωνε το νέο κύτταρο. Ξεκινούσαν από την ημέρα της υπογραφής. Η σύμβαση τα χωρίζει: τους πρώτους έξι μήνες, όσο κατασκευάζεται το νέο κύτταρο, ο ανάδοχος «αναλαμβάνει τη λειτουργία του υφιστάμενου ΧΥΤ και της υφιστάμενης ΕΕΣ» — ολόκληρου του υφιστάμενου χώρου, όχι μόνο του κυττάρου που είναι εκεί για να φτιάξει. Ο χώρος κάηκε πέντε εβδομάδες αφότου άρχισε να ισχύει αυτός ο όρος.

Διαβάσαμε την υπογεγραμμένη σύμβαση. Σε δεκατέσσερις σελίδες δεν χρησιμοποιεί ούτε μία φορά τη λέξη «κομποστοποίηση». Ούτε «ανακύκλωση», ούτε «ΚΔΑΥ», ούτε «χωριστή συλλογή», ούτε «πράσινα σημεία», ούτε «πρόληψη», ούτε «επαναχρησιμοποίηση». Αγοράζει ένα νέο κύτταρο, στεγανοποίηση, συλλογή και επεξεργασία στραγγισμάτων [5], δέσμευση βιοαερίου από τα θαμμένα απορρίμματα, δρόμους και μηχανήματα, και δεσμεύει το νησί σε έξι χρόνια λειτουργίας ΧΥΤΑ από την ημέρα της υπογραφής.

Αγοράζει επίσης έναν τεμαχιστή ογκωδών. Οι ίδιες οι οδηγίες του ΦΟΔΣΑ προς τους δήμους, σε εκείνη την παρουσίαση του Απριλίου 2024, εξηγούν σε τι χρησιμεύει ο τεμαχιστής: τεμαχίζεις τα κλαδέματα και τα πράσινα, μειώνεις τον όγκο, τα κομποστοποιείς, δίνεις το κομπόστ πίσω στα νοικοκυριά. Τρία βήματα. Στην Πάρο ο τεμαχιστής μπήκε στη σύμβαση της ταφής και η μονάδα κομποστοποίησης που επρόκειτο να τροφοδοτήσει δεν κατασκευάστηκε ποτέ, οπότε το νησί κάνει το πρώτο βήμα και θάβει το αποτέλεσμα.

Το μηχάνημα όμως δεν ήταν ποτέ προαιρετικό. Η περιβαλλοντική αδειοδότηση του χώρου, που εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο του 2020 και ισχύει ως το 2031, το απαιτεί. Η ΑΕΠΟ [6] προβλέπει εξοπλισμό μέσα στον ΧΥΤΑ για ογκώδη αντικείμενα, κλαδέματα, πράσινα και ξυλώδη απόβλητα και μπάζα, και τον προσδιορίζει: τεμαχιστή ογκωδών αντικειμένων και κλαδιών δυναμικότητας τουλάχιστον 25 τόνων την ώρα, με τεμαχιστή δευτερογενούς θραύσης πίσω του, καθένας με σύστημα νερού για τον περιορισμό της σκόνης και του θορύβου και — με τα λόγια της ίδιας της άδειας — για «τον μηδενισμό κινδύνου πυρκαγιάς».

Ούτε ήταν αχρηματοδότητο. Το σχέδιο του ΦΟΔΣΑ για τη χωριστή συλλογή, τον Φεβρουάριο του 2026, καταγράφει δύο τεμαχιστές για την Πάρο σε πράξεις που έχουν ήδη ενταχθεί σε χρηματοδότηση: έναν «εντός ΧΥΤ», με κωδικό ΟΠΣ 5181144, που εντάχθηκε τον Μάιο του 2023, και έναν ρυμουλκούμενο κλαδοτεμαχιστή για τα δύο Πράσινα Σημεία, που εντάχθηκε τον Ιούνιο του 2022. Κανένας από τους δύο δεν έχει φτάσει στο νησί.

Έξι χρόνια μετά, δεν υπάρχει τεμαχιστής στο νησί. Ο χώρος κάηκε στις 28 Ιουλίου. Από τις 29 Ιουλίου η πύλη του είναι κλειστή στα ογκώδη και ξυλώδη απόβλητα, κάτι που ο ΦΟΔΣΑ αποδίδει στη φωτιά και λέει ότι θα ισχύει μέχρι να λάβει βεβαίωση αποκατάστασης και ασφαλούς επαναχρησιμοποίησης. Ο ανάδοχος που λειτουργεί τον χώρο βάζει το μηχάνημα πρώτο: ο πρώτος από τους λόγους του για να μένει κλειστή η πύλη είναι ότι «δεν υπάρχει διαδικασία τεμαχισμού». Κατά τα λεγόμενά του, χωρίς τεμαχιστή τα ογκώδη και τα ξυλώδη δεν θα ξαναγίνουν δεκτά. Ο ΧΥΤΑ είναι η μόνη αδειοδοτημένη εγκατάσταση στην Πάρο που μπορεί να δεχτεί αυτό το ρεύμα, οπότε το ρεύμα δεν έχει πού να πάει, και οι σωροί είναι στους δρόμους. Ο εξοπλισμός που απαιτούσε η άδεια για να το διαχειρίζεται, με τον κίνδυνο πυρκαγιάς μηδενισμένο, δεν υπήρξε ποτέ εκεί. Όταν το νησί τον ζήτησε επιτέλους τον Σεπτέμβριο, πήρε τρεις διαφορετικές ημερομηνίες παράδοσης μέσα σε τρεις μέρες.

Τι αγοράζει πραγματικά η νέα παραχώρηση

Η σύμβαση του ΧΥΤΑ καλύπτει τα επόμενα έξι χρόνια. Το τι θα ακολουθήσει κρίνεται σε μια πολύ μεγαλύτερη σύμβαση. Μια μονάδα ανακύκλωσης και ανάκτησης για την Πάρο εμφανίζεται επιτέλους τον Ιανουάριο του 2026, δύο μήνες μετά την κατάρρευση του διαγωνισμού για το ΚΔΑΥ του νησιού. Εντάσσεται σε μια περιφερειακή Σύμπραξη Δημοσίου–Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) αξίας 194,92 εκατομμυρίων ευρώ, που καλύπτει Σύρο, Μύκονο και Πάρο και περιλαμβάνει σταθμό μεταφόρτωσης στην Τήνο. Σύμφωνα με την Καθημερινή, σύντομα θα προστεθεί και η Νάξος. Θα την τρέχει η Περιφέρεια, όχι ο ΦΟΔΣΑ, και το τεύχος του διαγωνισμού εξηγεί γιατί: ο ΦΟΔΣΑ στερείται τεχνικής και διοικητικής επάρκειας, εμπειρίας και επαρκούς στελέχωσης.

Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε ανταγωνιστικό διάλογο, φάση διαπραγμάτευσης, και στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 η Περιφέρεια ανακοίνωσε ότι πέρασε στη δεύτερη φάση. Δεν έχει επιλεγεί χώρος στην Πάρο και δεν έχει οριστεί ημερομηνία για δεσμευτικές προσφορές. Με κάθε ρεαλιστική ανάγνωση η μονάδα απέχει τουλάχιστον έξι χρόνια.

Διαβάστε αργά τα σχεδιαστικά μεγέθη, γιατί είναι η θέση αυτού του άρθρου διατυπωμένη από την ίδια την Περιφέρεια. Η μονάδα της Πάρου είναι σχεδιασμένη για 15.000 τόνους τον χρόνο: 7.000 υπολειμματικών σύμμεικτων, 5.000 προδιαλεγμένων ανακυκλώσιμων, 3.000 προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων.

Επτά χιλιάδες τόνοι στους δεκαπέντε χιλιάδες. Πρόκειται για σχεδιαστική παραδοχή ότι το σαράντα επτά τοις εκατό των απορριμμάτων αυτού του νησιού θα εξακολουθεί να φτάνει σύμμεικτο το 2053. Στην Τήλο, δύο ώρες μακριά, το σύμμεικτο υπόλειμμα είναι ήδη κάτω από επτά τοις εκατό.

Το ποσοστό δεν είναι αυθαίρετο, και προέρχεται από τον ίδιο τον ΦΟΔΣΑ. Το σχέδιό του για τη χωριστή συλλογή, που εγκρίθηκε από το υπουργείο τον Μάρτιο του 2026, προβλέπει ότι από τους 16.093 τόνους που θα φτάνουν στη μονάδα της Πάρου το 2030, οι 7.597 θα είναι σύμμεικτοι: 47 τοις εκατό. Το ίδιο σχέδιο προβλέπει ότι το ποσοστό θα πέσει στο 41 τοις εκατό ως το 2035. Η μονάδα σχεδιάζεται με βάση τον πρώτο αριθμό, και η σύμβαση φτάνει ως το 2053. Κανείς δεν έχει εξηγήσει γιατί μια εγκατάσταση που σχεδιάζεται το 2026 πρέπει να υποθέτει ότι η διαλογή στην πηγή στην Πάρο θα πάψει να βελτιώνεται το 2030. Σε όλη την Περιφέρεια, το 2024 ανακυκλώθηκε το 13 τοις εκατό των απορριμμάτων.

Με τις προβλέψεις του ίδιου του ΦΟΔΣΑ, το 47 τοις εκατό των απορριμμάτων της Πάρου θα φτάνει ακόμη σύμμεικτο το 2030 και το 41 τοις εκατό το 2035. Ακόμη κι αν ανακυκλωνόταν όλο το υπόλοιπο, χωρίς ούτε ένα κιλό υπόλειμμα από τη διαλογή, η ανακύκλωση θα έφτανε το πολύ στο 53 και στο 59 τοις εκατό. Οι στόχοι που έχει δεσμευτεί η Ελλάδα στην ΕΕ είναι 60 τοις εκατό το 2030 και 65 τοις εκατό το 2035. Το σχέδιο για την Πάρο έχει την αποτυχία ενσωματωμένη.

Τώρα τα χρήματα. Ως 105,6 εκατομμύρια ευρώ δημόσιου χρήματος πηγαίνουν στην κατασκευή. Μετά, ο ανάδοχος πληρώνεται με «πληρωμές διαθεσιμότητας», ενδεικτικά περίπου 51,6 εκατομμύρια, και — με τα λόγια του τεύχους — «συνδεδεμένες με την ποσότητα των απορριμμάτων που θα διαχειρίζεται», καθώς και με την τήρηση των κριτηρίων διαθεσιμότητας και απόδοσης της σύμβασης. Υπογράφει η Περιφέρεια, αλλά μόνο μέχρι να ανοίξει η μονάδα· μετά τη σύμβαση την κληρονομεί ο ΦΟΔΣΑ και πληρώνεται από τους δήμους-μέλη, με τιμές που καθορίζονται στην αίθουσα όπου η Πάρος έχει το 3,8 τοις εκατό των ψήφων.

Αυτό είναι το πρώτο ρεύμα εσόδων. Το δεύτερο βρίσκεται ανάμεσα στα δικαιώματα του ιδιώτη εταίρου: «η εμπορική εκμετάλλευση … των παραγόμενων δευτερογενών προϊόντων (π.χ. ενέργεια, ανακυκλώσιμα υλικά, βιοαέριο, RDF, SRF κλπ) [7]» — το δικαίωμα να πουλά ό,τι παράγει η μονάδα, μαζί και RDF και SRF, δευτερογενή καύσιμα: το καύσιμο υπόλειμμα των σύμμεικτων, ξηραμένο, τεμαχισμένο και συμπιεσμένο σε πέλετ.

Βάλτε τα δύο μαζί. Τα απορρίμματα που δεν παράγονται ποτέ δεν ζυγίζονται και δεν πληρώνονται ποτέ. Τα απορρίμματα που διαλέγονται καθαρά στο σπίτι αφήνουν λιγότερο από το σύμμεικτο υπόλειμμα από το οποίο φτιάχνεται το καύσιμο. Άρα κάθε κιλό που ένας νησιώτης δεν πετάει κόβει το πρώτο ρεύμα εσόδων, και κάθε κιλό που διαλέγεται σωστά στην πόρτα κόβει το δεύτερο — ενώ τα 194,92 εκατομμύρια αγοράζουν μόνο το τελευταίο κομμάτι της αλυσίδας, τη μονάδα. Η χωριστή συλλογή, οι γωνιές ανακύκλωσης, τα Πράσινα Σημεία, η πρόληψη και η επαναχρησιμοποίηση μένουν όλα σε έναν Δήμο που συνεχώς του αρνούνται τα χρήματα γι' αυτά.

Για εικοσιεπτά χρόνια, η εταιρεία που θα διαχειρίζεται τα απορρίμματα αυτού του νησιού θα έχει εμπορικό συμφέρον να υπάρχουν πολλά, και όσο το δυνατόν περισσότερα από αυτά να φτάνουν σύμμεικτα.

Το αν η σύμβαση πάει ένα βήμα παραπέρα και εγγυάται ελάχιστη ποσότητα — υπόσχεση παράδοσης συμφωνημένου τονάζ για δεκαετίες — κρίνεται αυτή τη στιγμή, στη δεύτερη φάση του διαλόγου. Ο προϋπολογισμός πληρωμών που θα προκύψει θα δειχτεί στους πέντε διαγωνιζόμενους, όχι στο νησί. Πώς μοιάζει μια τέτοια ρήτρα φαίνεται στην Ήπειρο, όπου αντίστοιχη ΣΔΙΤ του 2017, που τρέχει θυγατρική της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, φέρει εγγυημένο ελάχιστο 80.000 τόνων τον χρόνο. Όταν η εκεί περιφέρεια προσπάθησε να επιβάλει πρόστιμο στον ανάδοχο το 2019, η εταιρεία πήγε σε διαιτησία και κέρδισε 3,1 εκατομμύρια ευρώ από το δημόσιο.

Μια τέτοια ρήτρα προστατεύει τα έσοδα του αναδόχου. Δεν προστατεύει τον λόγο του δημοσίου να παράγει λιγότερα σκουπίδια. Αν η Πάρος μείωνε ποτέ απότομα τα απορρίμματά της, με σύμβαση εγγυημένης ελάχιστης ποσότητας το νησί θα πλήρωνε για τους τόνους που δεν παρήγαγε.

Και το πεδίο των διαγωνιζομένων στενεύει. Έχουν προεπιλεγεί πέντε σχήματα, όλα μεγάλοι εθνικοί κατασκευαστικοί όμιλοι: ΗΛΕΚΤΩΡ–THALIS, ΑΒΑΞ, METLEN–ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και ΑΚΤΩΡ–WATT. Κανένα δεν είναι ανεξάρτητος διαχειριστής, και το ΑΚΤΩΡ–WATT είναι προεπιλεγμένο και στις τρεις συμπράξεις απορριμμάτων της Περιφέρειας. Παράλληλα, η ΑΚΤΩΡ έχει συμφωνήσει να αγοράσει το 75 τοις εκατό της εταιρείας που κατέχει την ΗΛΕΚΤΩΡ και τη Thalis, έναντι 300 εκατομμυρίων ευρώ, με τη συμφωνία να αναμένεται να κλείσει στις αρχές του 2027. Αν κλείσει πριν από τις δεσμευτικές προσφορές, δύο ανταγωνιστικές προσφορές θα βρίσκονται κάτω από την ίδια στέγη. Η ίδια η απόφαση της Περιφέρειας που προεπιλέγει τα πέντε σχήματα καταγράφει επίσης, χωρίς εξήγηση, ότι περιστατικό σύγκρουσης συμφερόντων γνωστοποιήθηκε στην αρμόδια αρχή.

ΑΚΤΩΡ; Το όνομα ίσως σας θυμίζει κάτι. Τον Σεπτέμβριο η Wall Street Journal έγραψε ότι η πρέσβειρα των ΗΠΑ προωθούσε στα Βαλκάνια συμφωνίες αμερικανικού αερίου μέσω της ΑΚΤΩΡ, συχνά με αμειβόμενο λομπίστα της εταιρείας στο πλευρό της.

Πού πάει το καύσιμο κομμάτι

Τα δευτερογενή καύσιμα δεν είναι κάτι αφηρημένο, και δεν μένουν στο νησί. Στην Ελλάδα καταλήγουν στους κλιβάνους των τσιμεντοβιομηχανιών, όπου καίγονται στη θέση του άνθρακα και του πετρελαϊκού κωκ (petcoke).

Για την Πάρο αυτό δεν είναι υποθετικό, και δεν περιμένει τη νέα μονάδα. Συμβαίνει ήδη, από τον Ιούλιο.

Το 2023 η WATT πούλησε τα ηπειρωτικά της ΚΔΑΥ στον όμιλο Holcim. Ως τον Απρίλιο του 2025 η δραστηριότητα αυτή είχε ενσωματωθεί στην Geocycle Hellas, τον βραχίονα εναλλακτικών καυσίμων της ΑΓΕΤ Ηρακλής, της μεγαλύτερης τσιμεντοβιομηχανίας της χώρας, που ανήκει εξ ολοκλήρου στη Holcim. Τα δημοσιευμένα στοιχεία της ίδιας της Geocycle τη βάζουν περίπου στους 20.000 τόνους στερεών ανακτημένων καυσίμων από τις ελληνικές της δραστηριότητες κάθε χρόνο, με στόχο να αντικαταστήσει το 90 τοις εκατό των ορυκτών καυσίμων της ως το 2028.

Τα ανακυκλώσιμα της Πάρου επεξεργάζονται αυτή τη στιγμή στο Κορωπί. Σε ένα ΚΔΑΥ που ανήκει σε τσιμεντοβιομηχανία.

Ο στόχος είναι θεμιτός και η κατεύθυνση σωστή: η αντικατάσταση άνθρακα και πετρελαϊκό κωκ από δευτερογενή καύσιμα είναι πραγματική βελτίωση, κλιματικά και σε σχέση με την ταφή του ίδιου υλικού. Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να απανθρακοποιηθεί η τσιμεντοβιομηχανία. Είναι από πού βγαίνει η πρώτη ύλη.

Στην ιεραρχία των αποβλήτων τα δευτερογενή καύσιμα είναι ανάκτηση: πάνω από την ταφή, κάτω όμως από την ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και την πρόληψη. Το καύσιμο κλάσμα οφείλει να είναι ό,τι πραγματικά περισσεύει αφού έχουν αφαιρεθεί τα ανακυκλώσιμα και τα οργανικά. Στην Τήλο αυτό είναι κάτω από επτά τοις εκατό. Όταν μια μονάδα σχεδιάζεται με την παραδοχή ότι το σαράντα επτά τοις εκατό θα φτάνει σύμμεικτο, η ανάκτηση παύει να είναι δίχτυ ασφαλείας και γίνεται προδιαγραφή.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ο αγοραστής, και τίποτα εδώ δεν είναι παράνομο ή κρυφό. Είναι ότι η ίδια σύμβαση εικοσιεπτά ετών που πουλά το καύσιμο ορίζει και το πόσο σύμμεικτο θα φτάνει για να παραχθεί — και κανένα κομμάτι από τα 194,92 εκατομμύρια δεν δαπανάται σε αυτά που θα το μείωναν.

Ακόμη και η Τήλος, η επιτυχία που όλοι επικαλούνται, καταλήγει με τον ίδιο τρόπο. Ό,τι οι κάτοικοί της δεν μπορούν να ανακυκλώσουν ή να κομποστοποιήσουν — κάτω από επτά τοις εκατό όσων παράγουν — γίνεται δευτερογενές καύσιμο και ταξιδεύει στην Αθήνα, στην τσιμεντοβιομηχανία. Η διαφορά είναι η αναλογία, και η αναλογία αποφασίζεται πολύ πριν φτάσουν τα απορρίμματα σε οποιαδήποτε μονάδα. Αποφασίζεται στην πόρτα (του σπιτιού).

Τι αποδεικνύει πραγματικά η Τήλος

Ο Γαμβρούδης έδειξε στο παριανό κοινό του τη διαφάνεια δεκαοκτώ.

«Just Go Zero Tilos: Το πρώτο νησί μηδενικών αποβλήτων στον κόσμο βρίσκεται στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.» Και στην ίδια διαφάνεια: «Συμμετέχοντας σε καινοτόμες δράσεις όπως το πρόγραμμα "Just Go Zero Tilos", κάνουμε πράξη τον στόχο για νησιά με μηδενικά απόβλητα.» Μέσα σε μία πρόταση το ρήμα ταξιδεύει από το συμμετέχοντας στο κάνουμε πράξη.

Η Τήλος δεν έχει θάψει τίποτα από τον Δεκέμβριο του 2021. Πάνω από το ενενήντα τρία τοις εκατό των απορριμμάτων της ανακυκλώνεται ή κομποστοποιείται. Ο παλιός ΧΥΤΑ είναι πλέον κέντρο κυκλικής οικονομίας. Δεν υπάρχουν κάδοι πουθενά στο νησί· η συλλογή γίνεται πόρτα-πόρτα, τρεις φορές την εβδομάδα. Τον Ιούλιο του 2023 η Τήλος έγινε το πρώτο νησί στον κόσμο που πήρε την πιστοποίηση European Zero Waste Cities, και τον Νοέμβριο του 2024 κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το επίτευγμα είναι πραγματικό, και δεν ήταν της Περιφέρειας. Σχεδιάστηκε, χρηματοδοτήθηκε και λειτουργεί από την Polygreen, ιδιωτική εταιρεία που έβαλε περίπου 1,7 εκατομμύρια ευρώ δικής της υποδομής στο νησί πριν υπάρξει οποιαδήποτε δημόσια σύμβαση. Η τυπική εμπλοκή του ΦΟΔΣΑ ήρθε αργότερα· τον Απρίλιο του 2024 η Περιφέρεια ανακοίνωσε ότι ο ΦΟΔΣΑ «το αγκάλιασε» το πρόγραμμα. Ως τότε η Τήλος δεν έθαβε τίποτα εδώ και πάνω από δύο χρόνια και κρατούσε την πιστοποίησή της εννιά μήνες.

Αυτό που έχει σημασία για την Πάρο είναι τι έκανε τη δουλειά εκεί, γιατί δεν ήταν τα χρήματα και δεν ήταν μια μονάδα. Οι κάδοι βγήκαν από τους δρόμους. Η συλλογή έγινε πόρτα-πόρτα σε σταθερές ώρες, ώστε όλοι — νοικοκυριά, εστιατόρια, ξενοδοχεία — να ξέρουν πότε περνάει το βανάκι. Τρία ρεύματα κρατήθηκαν χωριστά. Στα νοικοκυριά έδειξαν τι είχαν πετύχει. Η δήμαρχος της Τήλου λέει ότι η ομάδα της πήγε πρώτα στα παιδιά του σχολείου και τα άφησε να πείσουν τους γονείς τους.

Καθένα από αυτά είναι απόφαση για τη συλλογή, όχι απόφαση για υποδομή. Κανένα τους δεν βρίσκεται μέσα στα 194,92 εκατομμύρια.

Το σύστημα της Τήλου κοστίζει περίπου 3.000 ευρώ τον τόνο, και η Τήλος είναι πολύ μικρότερο νησί· κανείς δεν πρέπει να προσποιείται ότι το μοντέλο μεταφέρεται αυτούσιο. Απαντά όμως οριστικά σε ένα ερώτημα. Το 47% σύμμεικτων, με βάση το οποίο έχει σχεδιαστεί η μονάδα της Πάρου, δεν αντανακλά κάτι για τα νησιά, ούτε για τους Έλληνες, ούτε για τους τουρίστες. Αντανακλά το τι έχει σχεδιαστεί να συλλέγει ένα σύστημα.

Η Αντίπαρος είναι πιο κοντά μας. Είναι πολύ μικρότερο νησί, οπότε ισχύει η ίδια επιφύλαξη, αλλά στέλνει τα απορρίμματά της στον ίδιο ΧΥΤΑ, ανήκει στον ίδιο ΦΟΔΣΑ, και κανένας ιδιώτης δεν της έστησε το σύστημα. Το πιο δύσκολο κομμάτι, λέει ο Αρτέμης Τριαντάφυλλος, που μίλησε στην ΕΡΤ ως αντιδήμαρχος και έχει στο μεταξύ αναλάβει δήμαρχος Αντιπάρου, είναι οι 10.000 με 15.000 ημερήσιοι επισκέπτες που δέχεται από την Πάρο στην αιχμή της σεζόν. Η Πάρος, στην αιχμή της, φιλοξενεί έως περίπου 72.600 άτομα ταυτόχρονα. Ο δήμος ξεκίνησε με αυτοσχέδιους κάδους από κοτετσόσυρμα για τα πλαστικά μπουκάλια. Μετά από πιλοτική εφαρμογή τον Σεπτέμβριο του 2023, εφαρμόζει από το 2024 σε όλα τα νοικοκυριά διαλογή στην πηγή με συλλογή πόρτα-πόρτα. Ένα μικρό όχημα γυρίζει τα μαγαζιά για γυαλί, πλαστικά μπουκάλια (PET) και αλουμίνιο και τα πηγαίνει σε σταθμό μεταφόρτωσης στο αμαξοστάσιο του δήμου. Οι κάδοι στον οικισμό έχουν περιοριστεί στο ελάχιστο, ώστε ο περαστικός επισκέπτης να μην έχει πού να αφήσει μια σακούλα στο πεζοδρόμιο. Εκτός από τον εξοπλισμό, τα τουκ-τουκ και τα πρες-κοντέινερ, υπολογίζει την όλη εργολαβία γύρω στα 20.000 ευρώ. Φαίνεται περισσότερο στο γυαλί, στο χαρτί από τα σούπερ μάρκετ και στο PET, που δεν καταλήγουν πια στον ΧΥΤΑ της Πάρου. Στην ερώτηση αν λύθηκε τελικά το πρόβλημα των σκουπιδιών στο νησί, απάντησε: «Στο 100% όχι, αλλά έχουμε κάνει σημαντικά βήματα προόδου.»

Ίδιος ΧΥΤΑ, ίδιος φορέας. Η διαφορά είναι στην πόρτα.

Η Τήλος εμφανίζεται όταν η Περιφέρεια θέλει να επιδείξει επιτυχίες, όχι όταν σχεδιάζει. Απουσιάζει από την ανακοίνωση για αυτή τη δεύτερη φάση, όπως και από τις δημόσιες τοποθετήσεις με τις οποίες ο ΦΟΔΣΑ υπερασπίστηκε τον εαυτό του μετά τη φωτιά. Τη βιτρίνα την κράτησαν η Ρόδος και η Κάλυμνος: η εφαρμογή Just Go Zero επεκτάθηκε στη Ρόδο τον Μάρτιο του 2024 και στην Κάλυμνο τον Σεπτέμβριο του 2025, ενώ η 17η διαφάνεια της παρουσίασης ήταν αφιερωμένη στο «Ρόδος 2030», τη συνεργασία με την TUI για τη μετατροπή του νησιού σε «ολιστικό προορισμό».

Η Πάρος πήρε μια επέκταση ΧΥΤΑ και έναν τεμαχιστή σε παραγγελία.

Ένα σχέδιο για την Πάρο υπάρχει, και το έγραψε ένας άνθρωπος χωρίς να του το ζητήσει κανείς. Ο Dirk Cortvriend είναι Βέλγος πολιτικός μηχανικός που πέρασε τον εργασιακό του βίο στον κλάδο των απορριμμάτων και ζει εδώ· ίδρυσε την ΚΛΕΑ, μια πρωτοβουλία περιβαλλοντικής λογοδοσίας για το νησί. Τον Σεπτέμβριο έστειλε στον δήμαρχο Μπιζά είκοσι τρεις διαφάνειες με τίτλο «Η Πάρος πρέπει να ανακτήσει τον έλεγχο των αποβλήτων της». Προτείνει ΚΔΑΥ στη δυτική ζώνη του παλιού αεροδρομίου, κομποστοποίηση για τα απόβλητα κουζίνας και κήπου, σημεία παράδοσης σε όλο το νησί, κάδους με κάρτα για να τιμωρείται η ανεξέλεγκτη απόρριψη, και τέλη που χρεώνουν τα νοικοκυριά για όσα πραγματικά πετούν — τον ίδιο μηχανισμό που ονομάτιζε η ανυπόγραφη σύμβαση του ίδιου του ΦΟΔΣΑ το 2021. Θεσμικά, ζητά ένα πράγμα: δημοτική επιχείρηση απορριμμάτων, όπως αυτή που υπάρχει για το νερό, με τα παγωμένα Πράσινα Σημεία να απορροφώνται σε αυτήν ως η πόρτα εισόδου.

Πιστεύει ότι θα μπορούσε να γίνει σε έξι μήνες, κάτι που είναι αισιόδοξο στην καλύτερη περίπτωση, και πρόκειται για κείμενο διεκδίκησης και όχι για εγκεκριμένο σχέδιο. Είναι όμως η μόνη πρόταση που ξεκινά από το τι θα μπορούσε να κάνει αυτό το νησί για τον εαυτό του, και υπάρχει επειδή ένας μηχανικός την κατέγραψε.

Στο μεταξύ, αυτόν τον μήνα

Ενώ όλα αυτά βρίσκονται σε τεύχη διαγωνισμών και σε προβλέψεις εικοσιεπταετίας, το νησί ζει το σήμερα. Από τις 29 Ιουλίου, την επομένη της φωτιάς, ο ΧΥΤΑ δεν δέχεται ογκώδη και ξυλώδη. Ο ΦΟΔΣΑ λέει ότι ο περιορισμός είναι προσωρινός, συνδέεται με τη φωτιά και θα ισχύει μέχρι ο χώρος να λάβει βεβαίωση αποκατάστασης και ασφαλούς επαναχρησιμοποίησης. Στις 4 Σεπτεμβρίου ο πολιτιστικός σύλλογος «Αρχίλοχος» μαζί με άλλους 11 συλλόγους ζήτησε εγγράφως, με αριθμό πρωτοκόλλου, από τον Γενικό Διευθυντή του ΦΟΔΣΑ —τον ίδιο Χρήστο Γαμβρούδη με τις διαφάνειες του οποίου ανοίγει αυτό το άρθρο— χώρο υποδοχής μέσα στον ΧΥΤΑ και χρονοδιάγραμμα, προειδοποιώντας για τη δημιουργία «διάσπαρτων ανεξέλεγκτων σημείων απόθεσης σε ολόκληρο το νησί». Ένα μήνα αργότερα, κανείς δεν έχει απαντήσει.

Η διαμάχη επικεντρώθηκε σε ένα μηχάνημα, τον τεμαχιστή, που η άδεια του ΧΥΤΑ απαιτεί από το 2020 και που είχε εξασφαλίσει χρηματοδότηση ήδη από το 2022. Στις 10 Σεπτεμβρίου το δημοτικό συμβούλιο ψήφισε ομόφωνα εξώδικη δήλωση προς ΦΟΔΣΑ και WATT. Την ίδια μέρα ο ΦΟΔΣΑ ανακοίνωσε «άμεση προμήθεια» τεμαχιστή, ενώ ο αντιδήμαρχος καθαριότητας, διαβάζοντας τον προϋπολογισμό δημοπράτησης της σύμβασης, τον τοποθέτησε παραμονές Χριστουγέννων. Στις 13 Σεπτεμβρίου ο Κατρής υποσχέθηκε τέλος Σεπτεμβρίου ή αρχές Οκτωβρίου: «Δεσμευόμαστε γι' αυτό». Στις 20 Σεπτεμβρίου η δική του υποχρέωση είχε γίνει «το έτος 2027», το μηχάνημα ήταν πλέον ευθύνη του ΦΟΔΣΑ, και ο ΦΟΔΣΑ είχε στο μεταξύ αποφασίσει να μισθώσει τεμαχιστή ο ίδιος. Τέσσερις ημερομηνίες για ένα μηχάνημα, και τα έγγραφα που θα έδειχναν ποια ισχύει δεν είναι δημόσια.

Στην ίδια συνεδρίαση ο δήμαρχος πληροφορήθηκε από την αίθουσα ότι η Γενική Συνέλευση του ΦΟΔΣΑ είχε συνεδριάσει την ίδια μέρα στην Κάλυμνο, με την Πάρο στην ημερήσια διάταξη: «Δεν έχουμε λάβει πρόσκληση. Ούτε φάκελο, ούτε γραπτό, ούτε email. Δημοσιογραφικά το έμαθα.» Ο ΦΟΔΣΑ απάντησε με ανακοίνωση με τίτλο «Το ψέμα έχει κοντά πόδια» και, ως απόδειξη, ένα στιγμιότυπο email προς «undisclosed recipients», με μια μαύρη μπάρα πάνω από τη διεύθυνση. Ο Δήμος απάντησε ότι τεχνικός έλεγχος του διακομιστή του δεν βρήκε κανένα ίχνος της πρόσκλησης, ζήτησε δημόσια συγγνώμη και σημείωσε ότι από τη φωτιά και μετά ο περιφερειάρχης δεν είχε επικοινωνήσει ούτε μία φορά με τον δήμαρχο. «Τα ηλεκτρονικά μηνύματα αφήνουν ίχνη.»

Στις 13 Σεπτεμβρίου η Φωνή της Πάρου κυκλοφόρησε βίντεο γυρισμένο μέσα στον ΧΥΤΑ. Ο Κατρής είπε ότι η φωτιά καίει ακόμη μέσα στους σκεπασμένους σωρούς και μπορεί να καίει για χρόνια. Δίπλα του, ο Έπαρχος Βαζαίος Πετρόπουλος, τον οποίο ο Χατζημάρκος όρισε αντιπεριφερειάρχη το 2023, είπε ότι ήλπιζε οι Παριανοί να ζητήσουν συγγνώμη, «εντός εισαγωγικών», από την Περιφέρεια.

Περιγράφοντας τι θα φέρει το 2027, ο Κατρής έφτασε ως το «μια εντελώς διαφορετική διαχείριση και…» και σταμάτησε. Ο Πετρόπουλος συμπλήρωσε τη λέξη που έλειπε: «…Εικόνα.» Ο Κατρής την επανέλαβε. «Εικόνα.»

Στις 15 Σεπτεμβρίου ο αντιδήμαρχος πολιτικής προστασίας, Χάρης Γιουρτζίδης, έθεσε στον ΦΟΔΣΑ δεκαπέντε ερωτήματα για την τήρηση της περιβαλλοντικής άδειας: για την υδροφόρα που λείπει, τη σπασμένη περίφραξη, τα στραγγίσματα [1] που φτάνουν στο ρέμα, και τον τεμαχιστή που η άδεια απαιτεί εδώ και έξι χρόνια για να μηδενιστεί ο κίνδυνος πυρκαγιάς. Ένα από αυτά δεν χρειάζεται τεχνική απάντηση: το κύτταρο κατασκευάστηκε το 2008 με διάρκεια ζωής δέκα ετών, και είναι 2026.

Στις 20 Σεπτεμβρίου ο Κατρής έδωσε στον Παριανό Τύπο την πληρέστερη τοποθέτηση της WATT. Αποκλειστικός φορέας διαχείρισης του ΧΥΤΑ, λέει, είναι ο ΦΟΔΣΑ· η WATT είναι απλώς ανάδοχος. Η σύμβαση που υπέγραψε στις 22 Ιουνίου, όμως, ορίζει ότι για τους πρώτους έξι μήνες ανέλαβε τη λειτουργία του υφιστάμενου ΧΥΤ. Η φωτιά, κατά τον ίδιο, ξέσπασε εκεί όπου ο Δήμος απέθετε ογκώδη, κοντά στο σημείο όπου η άδεια προβλέπει τη μονάδα επεξεργασίας ογκωδών. Αυτό όμως είναι έδαφος της ίδιας της εγκατάστασης: το σημείο όπου η άδεια τοποθετεί τη μονάδα ογκωδών που δεν κατασκευάστηκε ποτέ, μέρος του ΧΥΤ που η WATT είχε αναλάβει να λειτουργεί. Όποιος κι αν μετέφερε εκεί τα υλικά —αυτό εκκρεμεί στη δικαιοσύνη— το σημείο ήταν ευθύνη του αναδόχου με βάση τη σύμβαση του Ιουνίου.

Για την κλειστή πύλη δίνει τρεις λόγους: δεν υπάρχει τεμαχισμός, δεν υπάρχει χώρος υποδοχής, και «δεν διασφαλίζεται επάρκεια στη λεκάνη ταφής». Ο τρίτος είναι ο σημαντικότερος: ακόμη κι αν έρθει τεμαχιστής, η πύλη μπορεί να μην ανοίξει πριν φτιαχτεί το νέο κύτταρο. Ο χώρος που απέμενε έφτανε, με τα νούμερα που έδωσε τον Σεπτέμβριο, για τρεις με τέσσερις μήνες ταφής, και η φωτιά έχει ήδη αλλάξει τα σχέδια για το κύτταρο που θα τον αντικαταστήσει: η περιοχή με τα καμένα υλικά δεν μπορεί να αξιοποιηθεί, και η νέα μελέτη στηρίζεται σε εκτεταμένες εργασίες οπλισμένου σκυροδέματος για να βγάλει «τη μέγιστη δυνατή χωρητικότητα υπό τις νέες συνθήκες». Για τον μπλε κάδο, καταλήγει σε κάτι που θα μπορούσε να είναι η θέση αυτού του άρθρου: η εκτροπή του στην Αττική «δεν συνδέεται με ανυπέρβλητη αδυναμία διαχείρισης, αλλά είναι ζήτημα δαπάνης».

Εδώ βρίσκεται το νησί στις αρχές Οκτωβρίου 2026. Ο ΧΥΤΑ είναι σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και καίει ακόμη υπογείως. Είναι κλειστός σε ογκώδη και ξυλώδη, και οι σωροί μαζεύονται στο ύπαιθρο. Δεν υπάρχει ΚΔΑΥ, και τα ανακυκλώσιμα στέλνονται στην Αττική με κόστος μεγαλύτερο από την επεξεργασία τους εδώ. Η μονάδα κομποστοποίησης δεν έχει δημοπράτηση, τα Πράσινα Σημεία δεν έχουν χρηματοδότηση, και ο τεμαχιστής τέσσερις ημερομηνίες παράδοσης χωρίς παράδοση.

Ο Κώστας Αργουζής, που έχει διατελέσει δήμαρχος, έθεσε στις 13 Σεπτεμβρίου το ερώτημα που είχε ημερομηνία μέσα του: ο ΧΥΤΑ είναι κλειστός σε αυτό το ρεύμα πάνω από έναν μήνα, είναι κίνδυνος για τη δημόσια υγεία, πότε ανοίγει; Κανείς δεν απάντησε. Η πύλη μένει κλειστή.

Τι ζητάει το νησί

Στις 16 Αυγούστου, σύλλογοι και ομάδες πολιτών από όλο το νησί στάθηκαν έξω από τον ΧΥΤΑ ζητώντας να ξαναγίνονται δεκτά τα ογκώδη και ξυλώδη. Την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου συγκεντρώθηκαν έξω από το Επαρχείο με τα ίδια αιτήματα. Δύο μέρες νωρίτερα ο ΦΟΔΣΑ τους είχε απαντήσει — όχι στα αιτήματα, αλλά στους ίδιους τους συλλόγους, κάνοντας λόγο για «εργαλειοποίηση των συλλόγων» από συνεργάτες του δημάρχου και ρωτώντας: «Πότε οι σύλλογοι έθεσαν ερωτήματα στον ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου και αυτά δεν απαντήθηκαν;» Ο «Αρχίλοχος» περίμενε εκείνη τη στιγμή απάντηση εδώ και δεκαεπτά μέρες.

Το ψήφισμα της συγκέντρωσης της 8ης Αυγούστου περιέχει μια πρόταση που κανένας θεσμός σε αυτή την ιστορία δεν δέχτηκε να γράψει. Η διαχείριση απορριμμάτων, λέει, «εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως πεδίο επενδύσεων, εργολαβιών και ανταποδοτικότητας και όχι πρωτίστως ως ζήτημα προστασίας του περιβάλλοντος και ποιότητας ζωής». Αυτό είναι ολόκληρο το επιχείρημα αυτού του άρθρου, γραμμένο από ανθρώπους που ζουν εδώ, πριν διαβαστεί οποιοδήποτε από τα έγγραφα.

Αυτά που ζητούν είναι λίγα: αποκατάσταση του ΧΥΤΑ με χρονοδιάγραμμα, πυροπροστασία, μόνιμο αδειοδοτημένο χώρο για ογκώδη και πράσινα, μόνιμη λύση για τα ανακυκλώσιμα, κρατική χρηματοδότηση χωρίς νέες επιβαρύνσεις στους Παριανούς, και όλα αυτά με ημερομηνίες. Για καθένα από αυτά, αυτό το άρθρο έχει βρει ένα έγγραφο: έναν όρο άδειας, έναν ακυρωμένο διαγωνισμό, ένα αποχρηματοδοτημένο έργο, μια υπόσχεση με ημερομηνία που πέρασε.

Στις 30 Σεπτεμβρίου εκπρόσωποι είκοσι συλλόγων και φορέων αποφάσισαν να ζητήσουν κοινή συνάντηση με τον περιφερειάρχη και τον δήμαρχο, στο Δημαρχείο της Πάρου, μέσα στον Οκτώβριο, και να οργανώσουν ημερίδα με ειδικούς που έχουν λύσει αλλού το ίδιο πρόβλημα. Και πριν κλείσει ο Σεπτέμβριος, ο τεμαχιστής είχε ήδη αποκτήσει πέμπτη ημερομηνία: στο σχέδιο της επιστολής τους, οι σύλλογοι γράφουν ότι σε συνάντηση με τον Έπαρχο δόθηκε δέσμευση για το τέλος Οκτωβρίου.

Έξι αιτήματα, πριν υπογραφεί η παραχώρηση των είκοσι επτά ετών

• Ο μηχανισμός πληρωμών, δημοσιευμένος πριν ληφθούν δεσμευτικές προσφορές — πώς εξαρτώνται οι πληρωμές του αναδόχου από τους τόνους που διαχειρίζεται, αν εγγυάται ελάχιστη ποσότητα, και τι πληρώνει η Πάρος αν το νησί καταφέρει ποτέ να παράγει λιγότερα.
• Το 47 τοις εκατό, τεκμηριωμένο. Η Περιφέρεια οφείλει να πει με ποια βάση μια μονάδα που σχεδιάζεται το 2026 υποθέτει ότι τα μισά απορρίμματα αυτού του νησιού θα φτάνουν ακόμη σύμμεικτα το 2053, και τι θα έπρεπε να αλλάξει για να πέσει αυτός ο αριθμός.
• Ένας δημόσιος στόχος, με ημερομηνίες, για το πόσο από τα απορρίμματα της Πάρου θα ανακυκλώνεται ή θα κομποστοποιείται, και η σύμβαση να κρίνεται με βάση αυτόν. Χωρίς στόχο, ένας ανάδοχος που κερδίζει περισσότερα όσο περισσότερα σκουπίδια παραλαμβάνει δεν έχει κανέναν λόγο να τα μειώσει.
• Τα Πράσινα Σημεία ολοκληρωμένα, με ημερομηνία για το πότε η Πάρος θα έχει δυναμικότητα διαλογής πίσω τους.
• Η διαλογή στην πηγή να κοστίζει σε ένα νοικοκυριό λιγότερο από τη μη διαλογή. Αυτό βρίσκεται στο ίδιο το σχέδιο σύμβασης του ΦΟΔΣΑ με αυτόν τον Δήμο, ονομαστικά: «Σύστημα Πληρώνω Όσο Πετάω».
• Ανεξάρτητη διοικητική έρευνα από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, παράλληλα με την ποινική διαδικασία, για το πώς αδειοδοτήθηκε, ανατέθηκε και εποπτεύθηκε αυτός ο χώρος.

Τίποτα από αυτά δεν είναι εξωτικό. Το τελευταίο είναι συνηθισμένη λογοδοσία. Το πέμπτο βρίσκεται στα ίδια τα χαρτιά του ΦΟΔΣΑ. Και η ταυτοποίηση σε επίπεδο νοικοκυριού, που κάνει οτιδήποτε από αυτά να δουλέψει, λειτουργεί στην Τήλο, ένα κλάσμα του μεγέθους μας, και επρόκειτο να εγκατασταθεί σε κάθε γωνιά ανακύκλωσης κάθε άλλου νησιού της Περιφέρειας, μέσα από το πρόγραμμα στο οποίο η Πάρος δεν συμμετείχε.

Ποιος υπήρξε αμελής στις 28 Ιουλίου είναι θέμα των δικαστηρίων, και τα δικαστήρια θα αργήσουν χρόνια. Το ερώτημα που δεν περιμένει είναι αυτό που κρίνεται αυτή τη στιγμή, σε μια διαπραγμάτευση στην οποία η Πάρος δεν μετέχει, για μια σύμβαση που θα ζήσει περισσότερο από όλους όσοι σήμερα μαλώνουν γι' αυτήν: αν αυτό το νησί θα αντιμετωπιστεί ως τόπος που παράγει απορρίμματα προς μείωση, ή ως κοίτασμα καυσίμου, πάνω στο οποίο τυχαίνει να ζουν και άνθρωποι.

Σημειώσεις

• [1] ΕΟΑΝ: Ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (Ε.Ο.ΑΝ.) είναι ο εθνικός φορέας για την ανακύκλωση, εποπτευόμενος από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Αδειοδοτεί και ελέγχει τα Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) για τις συσκευασίες, τα ΑΗΗΕ, τις μπαταρίες, τα ελαστικά, τα ορυκτέλαια, τα οχήματα τέλους κύκλου ζωής και τα ΑΕΚΚ, τηρεί το Εθνικό Μητρώο Παραγωγών (ΕΜΠΑ) και παρακολουθεί την επίτευξη των στόχων ανακύκλωσης. Για τους Δήμους, αποτελεί τον συνομιλητή για τη χρηματοδότηση υποδομών χωριστής συλλογής και για τις συμβάσεις με τα ΣΣΕΔ.
• [2] ΜΕΒΑ: Μονάδα Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων. Είναι μονάδα κομποστοποίησης σχεδιασμένη να παίρνει χωριστά συλλεγμένα απόβλητα τροφίμων και κήπου και να τα μετατρέπει σε κομπόστ αντί να θάβονται. Η μονάδα της Πάρου προβλέπεται για 1.500 τόνους τον χρόνο. Είχε ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση τον Ιούνιο του 2021, όταν η οριστική μελέτη σχεδιασμού της περιγραφόταν ως ευρισκόμενη στο τελικό στάδιο, και ανήκει στο ίδιο ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα με τα έργα ταφής από εκείνη την αίτηση. Τον Οκτώβριο του 2026 υπάρχει ακόμη μόνο ως μελέτες.
• [3] ΕΑΔΗΣΥ: Η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) είναι ανεξάρτητη αρχή που συστάθηκε με τον ν. 4912/2022, από τη συγχώνευση της ΕΑΑΔΗΣΥ και της Αρχής Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών (ΑΕΠΠ). Έχει διπλό ρόλο: αφενός ρυθμιστικό και εποπτικό — γνωμοδοτεί επί σχεδίων νομοθεσίας, εκδίδει κατευθυντήριες οδηγίες και πρότυπα τεύχη διακηρύξεων και ελέγχει τις αναθέτουσες αρχές· αφετέρου οιονεί δικαιοδοτικό, καθώς εξετάζει τις προδικαστικές προσφυγές κατά πράξεων των αναθετουσών αρχών στο στάδιο πριν από τη σύναψη της σύμβασης. Για έναν Δήμο, είναι ο φορέας του οποίου τα πρότυπα διέπουν τους διαγωνισμούς του και ενώπιον του οποίου προσβάλλονται οι σχετικές αποφάσεις.
• [4] ΕΕΑΑ: Είναι το κύριο συλλογικό σύστημα μέσω του οποίου οι εταιρείες που διαθέτουν συσκευασίες στην ελληνική αγορά εκπληρώνουν τη νόμιμη υποχρέωσή τους να πληρώνουν για την ανακύκλωσή τους, και ο φορέας πίσω από τους μπλε κάδους. Η συμφωνία με την οποία τα ανακυκλώσιμα της Πάρου στέλνονται στην Αττική από τον Ιούλιο του 2026 είναι με την ΕΕΑΑ. Σύμφωνα με το υπουργείο, μόλις εγκριθεί το νέο σύστημα εγγυοδοσίας-επιστροφής, η ΕΕΑΑ θα υποβάλει νέο επιχειρησιακό σχέδιο, με το οποίο θα αναλάβει και τη συλλογή των ανακυκλώσιμων από τους δήμους.
• [5] Στραγγίσματα: Το υγρό που στραγγίζει από τα θαμμένα σκουπίδια — βρόχινο νερό και υγρασία που έχει περάσει μέσα από τα απορρίμματα και έχει παρασύρει ό,τι διαλύεται στον δρόμο. Ένας σύγχρονος ΧΥΤΑ στρώνει στεγανοποιητική μεμβράνη κάτω από κάθε κύτταρο, συλλέγει τα στραγγίσματα σε σωληνώσεις και τα αποθηκεύει σε δεξαμενή πριν την επεξεργασία, ώστε να μη φτάσουν στον υδροφόρο ορίζοντα ή στη θάλασσα. Η σύμβαση του 2026 πληρώνει την επέκταση του δικτύου συλλογής και την αναβάθμιση της μονάδας επεξεργασίας για το νέο κύτταρο.
• [6] ΑΕΠΟ: Η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) είναι η διοικητική πράξη που αδειοδοτεί περιβαλλοντικά ένα έργο ή δραστηριότητα κατηγορίας Α, βάσει του ν. 4014/2011, μετά από εκπόνηση και αξιολόγηση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και διαβούλευση. Εκδίδεται από το ΥΠΕΝ (υποκατηγορία Α1) ή την Αποκεντρωμένη Διοίκηση/Περιφέρεια (Α2), καθορίζει τους δεσμευτικούς όρους λειτουργίας και έχει ορισμένη διάρκεια ισχύος, με δυνατότητα ανανέωσης ή τροποποίησης. Έργα κατηγορίας Β δεν απαιτούν ΑΕΠΟ, αλλά υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ).
• [7] RDF και SRF: δευτερογενή καύσιμα. Και τα δύο παράγονται από το καύσιμο κλάσμα των σύμμεικτων απορριμμάτων — πλαστικά, χαρτί, χαρτόνι, υφάσματα, ξύλο — αφού αφαιρεθούν τα ανακυκλώσιμα και τα οργανικά. Το υλικό τεμαχίζεται, ξηραίνεται και συμπιέζεται σε πέλετ ή δέματα, και καίγεται σε βιομηχανικούς κλιβάνους, συνηθέστερα σε καμίνια τσιμέντου, στη θέση άνθρακα ή πετκοκ. Το SRF είναι η εκδοχή υψηλότερων προδιαγραφών. Η παραγωγή τους είναι γενικά προτιμότερη από την ταφή του ίδιου υλικού. Είναι επίσης εμπόρευμα με αγοραστή, και αυτό είναι που έχει σημασία εδώ: όσο περισσότερα σύμμεικτα φτάνουν σε μια μονάδα, τόσο περισσότερο καύσιμο υπάρχει να πουληθεί.

Πηγές

Τα πρωτογενή έγγραφα στα οποία βασίζεται το άρθρο είναι δημοσίως προσβάσιμα.

• ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου — παρουσίαση στην Πάρο από τον γενικό διευθυντή δρα Χρήστο Γαμβρούδη, 14 Απριλίου 2024.
  Είκοσι εννέα διαφάνειες και μαγνητοσκόπηση δεκαέξι λεπτών, μαζί με το πρόγραμμα χωριστής συλλογής των 40.242.091,43 ευρώ σημειωμένο (εκτός Πάρου & Νάξου), την προφορική εξήγηση αυτής της παρένθεσης, τα δεκαέξι περιφερειακά έργα, και τη ΜΕΒΑ ως «Προς Δημοπράτηση».
  Η πορεία για την εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας στο Νότιο Αιγαίο
• Η υπογεγραμμένη εργολαβική σύμβαση για τον ΧΥΤ Πάρου, 22 Ιουνίου 2026.
  «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ Β΄ ΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΩΝ (ΕΕΣ) ΤΟΥ ΧΥΤ ΠΑΡΟΥ», 7.114.893,56 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, μεταξύ ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και WATT Α.Ε.
  ΑΔΑ 9ΝΜΝ7ΛΞ-8Ο0
• Η ΣΔΙΤ της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου για Σύρο, Πάρο, Μύκονο και Τήνο, Ιανουάριος 2026.
  194,92 εκατ. ευρώ· η διαστασιολόγηση των 15.000 τόνων/έτος για την Πάρο· οι πληρωμές διαθεσιμότητας «συνδεδεμένες με την ποσότητα των απορριμμάτων»· και το δικαίωμα «εμπορικής εκμετάλλευσης» RDF και SRF.
  ΑΔΑ ΨΥΠΓ7ΛΞ-ΖΨ3
• Συνέντευξη του Θανάση Κατρή, διευθύνοντος συμβούλου της WATT Α.Ε. — Παριανός Τύπος, 20 Σεπτεμβρίου 2026.
  Η πληρέστερη δημόσια τοποθέτηση της WATT μέχρι σήμερα: ο διαχωρισμός ευθύνης ΦΟΔΣΑ/αναδόχου, η τοποθέτηση της εστίας της φωτιάς σε έδαφος όπου ο Δήμος απέθετε ογκώδη, οι τρεις λόγοι της απαγόρευσης, η ημερομηνία 2027 για την υποχρέωση τεμαχισμού, η αυτολεξεί ρήτρα της ΑΕΠΟ για την ιλύ, και το κλείσιμο του ΚΔΑΥ.
  parianostypos.gr
• ΕΡΤ, «Φάσμα», 22 Σεπτεμβρίου 2026.
  Τηλεοπτικό ρεπορτάζ για τα απορρίμματα σε Πάρο και Αντίπαρο, με τον δήμαρχο Κώστα Μπιζά για το κόστος μεταφοράς των ανακυκλώσιμων και τη μετακύλισή του στα δημοτικά τέλη, και συνέντευξη του Αρτέμη Τριαντάφυλλου, αντιδημάρχου Διοικητικών Θεμάτων Αντιπάρου, για τη διαλογή στην πηγή πόρτα-πόρτα στο νησί.
  YouTube
• Dirk Cortvriend / ΚΛΕΑ, «Η Πάρος πρέπει να ανακτήσει τον έλεγχο των αποβλήτων της», Σεπτέμβριος 2026.
  Είκοσι τρεις διαφάνειες προς τον δήμαρχο Κώστα Μπιζά, με οκτώ συνοδευτικά υπομνήματα. Προτείνει ΚΔΑΥ στη δυτική ζώνη του παλιού αεροδρομίου, κομποστοποίηση, σημεία παράδοσης, κάδους με κάρτα, τέλη «πληρώνω όσο πετάω» και δημοτική επιχείρηση απορριμμάτων που θα απορροφήσει τα Πράσινα Σημεία.
  Κατεβάστε την παρουσίαση
• ΔΣ ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, 24 Μαρτίου 2021, θέμα 34: έγκριση σχεδίου προγραμματικής σύμβασης με τον Δήμο Πάρου για «Δράσεις ανάπτυξης υποδομών χωριστής συλλογής ανακυκλώσιμων στους δήμους της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου». Περιέχει ολόκληρο το ανυπόγραφο σχέδιο: τις 771 γωνιές με ταυτοποίηση χρήστη, τη δεκαετή διάρκεια, τη δωρεάν παραχώρηση εξοπλισμού, και το «Σύστημα Πληρώνω Όσο Πετάω».
  ΑΔΑ 9Θ9646ΜΜ4Ο-ΙΕΑ
• Δήμος Πάρου, Οικονομική Επιτροπή, απόφαση 199/2021, 23 Ιουνίου 2021.
  Η ομόφωνη απόφαση, με πρόεδρο τον Μάρκο Κωβαίο, για την υποβολή πρότασης για ΣΜΑ (~1.680.000 €), δίκτυο χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων Πάρου–Αντιπάρου (637.454,61 €) και απόκτηση γης για τη ΜΕΒΑ (165.000 €), που καταγράφει ότι ο ΦΟΔΣΑ θα υπέβαλλε την επέκταση του ΧΥΤΑ και τη ΜΕΒΑ στην ίδια πράξη.
  ΑΔΑ 6Τ3ΕΩΞΓ-ΒΑΞ
• Διαπιστωτική πράξη 32559/5-12-2023, Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, που παραχωρεί στον ΦΟΔΣΑ τη δωρεάν χρήση του αγροτεμαχίου 13.766 τ.μ. στον «Άγιο Χαράλαμπο», το οποίο η Πάρος αγόρασε με ίδιους πόρους για τη ΜΕΒΑ. ΦΕΚ Β΄ 7015/13-12-2023.
  ΑΔΑ Ψ6Ξ9ΟΡ1Ι-Λ2Γ
• Δήμος Πάρου, δημοτικό συμβούλιο, απόφαση 241/2023, 15 Δεκεμβρίου 2023.
  Εκτός ημερήσιας διάταξης ως κατεπείγον· το συμβούλιο ψηφίζει ομόφωνα να διερευνήσει ο νομικός σύμβουλος προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατά της πράξης.
  ΑΔΑ Ψ4ΕΔΩΞΓ-ΙΣΧ
• ΕΑΔΗΣΥ, 7ο Κλιμάκιο, απόφαση 1509, 1510/2025, 26 Σεπτεμβρίου 2025.
  Η απόφαση που απέκλεισε και τους δύο διαγωνιζόμενους για τη σύμβαση ανακύκλωσης του νησιού.
  eadhsy.gr
• Η ΑΕΠΟ του ΧΥΤΑ, 9 Σεπτεμβρίου 2020, με ισχύ ως το 2031.
  Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, αρ. πρωτ. 39443. Ορίζει τι επιτρέπεται να δέχεται ο χώρος και υπό ποιους όρους — μαζί και τον εξοπλισμό που απαιτείται επί τόπου για ογκώδη, ξυλώδη και πράσινα απόβλητα: «Εξοπλισμός για τον τεμαχισμό ξυλωδών, ογκωδών αποβλήτων», τεμαχιστής τουλάχιστον 25 τόνων/ώρα με σύστημα νερού για «τον μηδενισμό κινδύνου πυρκαγιάς», και τεμαχιστής δευτερογενούς θραύσης 40 m³/ώρα.
  ΑΔΑ Ω2ΧΒΟΡ1Ι-005
• ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Μελέτη οργάνωσης και λειτουργίας του Ολιστικού Συστήματος Χωριστής Συλλογής ΑΣΑ (ΟΣΧΣ), Φεβρουάριος 2026.
  Μελετητής Enviroplan Α.Ε., 174 σελίδες, έτος αναφοράς 2024. Οι υφιστάμενες γωνιές ανακύκλωσης, τα Πράσινα Σημεία και οι τεμαχιστές ανά νησί, μεταξύ αυτών οι τρεις γωνιές ανακύκλωσης της Αντιπάρου και οι δύο τεμαχιστές της Πάρου στις πράξεις ΟΠΣ 5129673 και 5181144.
  ΟΣΧΣ_ΝΟΤΙΟ-ΑΙΓΑΙΟ.pdf
• ΥΠΕΝ, Γενική Γραμματεία Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων, γνωμοδότηση επί του ΟΣΧΣ Νοτίου Αιγαίου, 20 Μαρτίου 2026, ΥΠΕΝ/ΓρΓΓΣΔΑ/32436/203, υπογραφή Γενικού Γραμματέα Μανώλη Γραφάκου. Το ποσοστό ανακύκλωσης της Περιφέρειας, 13% το 2024· οι προβλεπόμενες εισερχόμενες ποσότητες της μονάδας της Πάρου για το 2030 και το 2035· η υποχρέωση να συμπεριληφθούν τα δύο Πράσινα Σημεία της Πάρου.
  Γνωμοδότηση-Νότιο-Αιγαίο-τελικό.pdf
• ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, «Δικαίωση και αναγνώριση του έργου του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου», 9 Ιανουαρίου 2026.
  Η έναρξη του διαγωνισμού της ΣΔΙΤ, με δηλώσεις των δημάρχων Πάρου, Μυκόνου και Σύρου.
  wastefreeaegean.gr
• Κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης πολιτικής προστασίας για τον Δήμο Πάρου, 3 Αυγούστου 2026.
  Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, αρ. πρωτ. Α2871, μετά από αίτημα του ίδιου του Δήμου για «φαινόμενα επικίνδυνης ρύπανσης», με ισχύ τρεις μήνες ως τις 3 Νοεμβρίου 2026.
  ΑΔΑ 9ΞΔΟ46ΝΠΙΘ-ΧΟΒ
• Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο Δήμου Πάρου, Έκθεση Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας (ΕκΕΦΙ), 10 Μαρτίου 2026.
  Μελετητές Σαμαράς & Συνεργάτες – Ροϊκός, για το ΤΕΕ. Εκτιμά τον μέγιστο ταυτόχρονο αριθμό επισκεπτών σε 39.413–50.673 (Πίνακας 73) και παραθέτει την εκτίμηση του ΠΕΣΔΑ για το 2019, 11.352 τόνους απορριμμάτων στην Πάρο, το ένα τρίτο από τον εποχικό πληθυσμό.
  20260310_ΤΠΣ ΠΑΡΟΥ_ΕκΕΦΙ.pdf
• Πολιτιστικός Σύλλογος Πάρου «Αρχίλοχος» προς ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, 4 Σεπτεμβρίου 2026, Αρ. Πρωτ. ΕΞ 284/2026, υπόψη Γενικού Διευθυντή Χρήστου Γαμβρούδη, με κοινοποίηση σε εννέα θεσμούς. Ζητά κατάλληλο προσωρινό ή μόνιμο χώρο υποδοχής εντός του ΧΥΤΑ και χρονοδιάγραμμα. Αναπάντητη κατά τη δημοσίευση.
  κατεβάστε JPG
• ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, επιστολή προς τους συλλόγους που υπογράφουν την κινητοποίηση της 23ης Σεπτεμβρίου, 21 Σεπτεμβρίου 2026, από τον εκπρόσωπο τύπου Βασίλη Τσιαλιαμάνη.
  fonitisparou.gr
• ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Αναθεώρηση ΠΕΣΔΑ Νοτίου Αιγαίου 2022–2030, Οκτώβριος 2022.
  Εγκρίθηκε με την απόφαση 70/2022 του ΔΣ του ΦΟΔΣΑ και φέρει την υπογραφή του Γενικού Διευθυντή Χρήστου Γαμβρούδη. Καταγράφει το δίκτυο χωριστής συλλογής των 40 εκατ. ως πρόταση που κατατέθηκε για χρηματοδότηση, για όλους τους δήμους «πλην των δήμων Νάξου & Μικρών Κυκλάδων και Πάρου»· προβλέπει τις εισερχόμενες ποσότητες της μονάδας της Πάρου για το 2025 και το 2030.
  wastefreeaegean.gr
• «Σαντορίνη: Φεύγει από την Καλντέρα η χωματερή», Η Καθημερινή, Οκτώβριος 2026.
  Οι ανακοινώσεις του Γενικού Γραμματέα Μανώλη Γραφάκου στο 9ο Συνέδριο της ΕΕΔΣΑ, μεταξύ αυτών η προσθήκη της Νάξου στη ΣΔΙΤ Νοτίου Αιγαίου.
  kathimerini.gr
• Greek City Times, 27 Σεπτεμβρίου 2026.
  Περίληψη στα αγγλικά της έρευνας της Wall Street Journal για την πρέσβειρα Kimberly Guilfoyle, τις συμφωνίες LNG και τον λομπίστα της ΑΚΤΩΡ.
  greekcitytimes.com
• Athens Voice, 27 Σεπτεμβρίου 2026.
  Περίληψη στα ελληνικά της ίδιας έρευνας της Wall Street Journal.
  athensvoice.gr
• The Wall Street Journal, 25 Σεπτεμβρίου 2026.
  Το πρωτότυπο άρθρο, για όσους έχουν συνδρομή.
  wsj.com